Międzynarodowy Dzień Niewidomych w żłobku i przedszkolu – dlaczego warto?
Międzynarodowy Dzień Niewidomych, obchodzony 13 listopada, to doskonała okazja, by wprowadzać dzieci w wieku 1–6 lat w świat empatii, różnorodności i komunikacji pozawzrokowej. Dobrze zaplanowane scenariusze zajęć pomagają rozwijać u maluchów wrażliwość społeczną, budować pozytywne postawy wobec osób niewidomych i słabowidzących oraz wzmacniać percepcję słuchową, dotykową i propriocepcję. Tutaj znajdziesz propozycje dopasowane zarówno do żłobka, jak i przedszkola, z podziałem na młodsze i starsze grupy.
Co znajdziesz na tej stronie
- Gotowe scenariusze zajęć na Międzynarodowy Dzień Niewidomych – krok po kroku, z celami, materiałami i przebiegiem.
- Zabawy sensoryczne dla maluchów (1–3 lata) oraz przedszkolaków (3–6 lat), w tym ścieżki dotykowe, dźwiękowe tory przeszkód i ćwiczenia uważnego słuchania.
- Inspiracje do wprowadzenia alfabetu Braille’a w wersji zabawowej dla dzieci 4–6 lat (kropki z plasteliny, klocki, papier ścierny).
- Pomysły na prace plastyczne „do oglądania dłońmi” – faktury, kolory o wysokim kontraście, kolaże dotykowe.
- Propozycje piosenek, wierszy i opowiadań o emocjach, zaufaniu i współpracy bez użycia wzroku.
- Wskazówki bezpieczeństwa i etykiety kontaktu z osobami niewidomymi oraz alternatywy dla zadań z opaską na oczy.
- Materiały do pobrania i karty obserwacji ułatwiające ocenę postępów grupy.
Jak prowadzić zajęcia – żłobek vs przedszkole
Dla dzieci 1–3 lata (żłobek i młodsze grupy)
- Krótki czas aktywności, częste zmiany bodźców i ruch w rytm dźwięków (grzechotki, dzwonki, bębenek).
- Proste ścieżki sensoryczne z miękkich i chropowatych materiałów (mata piankowa, filc, ryż w woreczku, bąbelkowa folia) – dzieci przechodzą bosymi stopami lub dłońmi.
- Zabawy w odgadywanie dźwięków: co gra? gdzie gra? – lokalizowanie źródła dźwięku bez zasłaniania oczu.
- Dotykowe książeczki i kontrastowe obrazki – opisujemy to, co „widać” palcami.
Dla dzieci 3–6 lat (przedszkole)
- Ćwiczenia współpracy w parach: jedno dziecko prowadzi kolegę za łokieć po „trasie dźwięków” (klocki, piórka, piłeczki), ucząc się delikatnego prowadzenia.
- Braille w zabawie: układanie prostych imion na tablicy z kropek (plastelina, pinezki w korku pod nadzorem), porównywanie wzorów dotykiem.
- Wyzwania słuchowe: „podążaj za bębnem”, „stop-klask” – kontrola hamowania ruchu i skupienie.
- Plastyka dotykowa: kolaż z makaronu, kaszy, sznurka – tworzenie „mapy faktur”.
Bezpieczeństwo i uważność
- Zabawy z opaską na oczy stosuj tylko krótkie, dobrowolne i z pełnym wyjaśnieniem celu. Dziecko może w każdej chwili zrezygnować. Zapewnij miękkie podłoże i brak przeszkód.
- Stosuj język włączający: mówimy „osoba niewidoma” lub „osoba słabowidząca”. Unikamy stereotypów i „bohaterskich” narracji.
- Przedstaw zasady prowadzenia: jak zaoferować ramię, jak opisywać otoczenie („po prawej krzesło, przed tobą dywan”).
- Dbaj o higienę bodźców: wycisz salę, ogranicz hałas tła, dobieraj muzykę o stałym tempie.
Przykładowe aktywności, które znajdziesz w scenariuszach
- List do zmysłów: krótkie opowiadanie o dziecku, które odkrywa świat dotykiem i słuchem. Po każdej części robimy pauzę na „nasłuchiwanie ciszy”.
- Pudełko-niespodzianka: rozpoznawanie przedmiotów po fakturze i kształcie (bez patrzenia), opisywanie ich słowami – bogacenie słownika.
- Orkiestra bez patrzenia: dyrygent wydaje polecenia dźwiękiem (bęben – start, trójkąt – zmiana tempa, dzwonek – stop). Ćwiczenie uwagi i samokontroli.
- Alfabet Kropek: tworzenie kropek literowych na tackach z kaszą manną; starszaki porównują wzory, młodsze rysują ścieżki palcem.
- Mapa sali słowami: dzieci w parach uczą się opisywania otoczenia i kierunków (prawo/lewo/przed/za), rozwijając orientację przestrzenną.
Materiały i przygotowanie sali
- Tekstylia i faktury: filc, polar, juta, papier ścierny (dla starszaków pod nadzorem), folia bąbelkowa, sznurek, ryż/ kasza w woreczkach.
- Instrumenty: bębenek, marakasy, trójkąt, dzwonki; ewentualnie aplikacja metronomu do utrzymania tempa.
- Pomocnicze rekwizyty: tacki z kaszą manną/solą, plastelina do „kropek”, piktogramy o wysokim kontraście, opaski materiałowe.
- Organizacja przestrzeni: usuń ostre krawędzie z toru zabaw, wyznacz ścieżki taśmą malarską, przygotuj strefę wyciszenia.
Jak ta tematyka wspiera rozwój dziecka
- Kompetencje społeczne i emocjonalne: empatia, uważność na potrzeby innych, współpraca.
- Percepcja sensoryczna: różnicowanie faktur, lokalizacja dźwięku, równowaga i koordynacja.
- Język i komunikacja: precyzyjne opisywanie, nowe pojęcia (Braille, faktura, kontrast), budowanie wypowiedzi.
- Samoregulacja: kontrola ruchu, czekanie na sygnał, działanie w rytmie.
Jak korzystać z zasobów na stronie
- Wybierz scenariusz zajęć dopasowany do wieku i czasu (15, 30 lub 45 minut).
- Dostosuj poziom trudności – każde ćwiczenie ma propozycje modyfikacji dla młodszych i starszych dzieci.
- Skorzystaj z listy materiałów i wydruków (karty dotykowe, znaczki „kropek”) – gotowe do użycia.
- Po zajęciach użyj karty obserwacji, aby zanotować reakcje grupy i zaplanować kolejne kroki.
Przygotowane tu propozycje pozwalają prowadzić wartościowe zajęcia w duchu edukacji włączającej – bez zbędnej teorii, za to z praktycznymi krokami i angażującymi zabawami. Dzięki nim Międzynarodowy Dzień Niewidomych stanie się w Twojej grupie czasem mądrego poznawania świata zmysłami, budowania empatii i radości ze wspólnego działania.